العربية | English






        
لیستى سه‌ره‌كى
Skip Navigation Links
ماڵپه‌ڕ
ده‌رباره‌ى وه‌زاره‌تExpand ده‌رباره‌ى وه‌زاره‌ت
هه‌واڵ و چاڵاكیExpand هه‌واڵ و چاڵاكی
ئامار و توێژینه‌وهExpand ئامار و توێژینه‌وه
سكاڵای کەسوکاری شەھیدان
دادگای باڵای تاوانه‌كان
دۆكيۆمێنت
لێژنه‌ى باڵاى جينۆسايد
كتێبخانه‌
گه‌له‌ری‌Expand گه‌له‌ری‌
به‌سته‌ر
په‌يوه‌ندى
مارشی ئه‌نفال
راپۆرتی‌ چالاكییه‌كان

راپۆرتی كاروچالاكییه‌كانی به‌رێوبه‌رایه‌تی گشتی دهۆك له‌ ماوه‌ی شه‌ش مانگی یه‌كه‌می ساڵی 2012


Anfal minister steps up efforts on international recognition of Kurdish genocide during London-Hague visit


هه‌لی دامه‌زراندن لە وەزارەتی کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوان


شوینی گۆرە بەکۆمەلە هەلدراوەکانی عراق لەسەر نەخشەی زیندوی گۆگل


نەخشەی شالاوەکانی ئەنفال
 
بەغدا ڕێگرە لە بەجینۆساید ناساندنی تاوانەكانی داعش
15/08/2018 03:48 م

وەزیری كاروباری شەهیدان و ئەنفالكراونی حكومەتی هەرێم لە دیمانەیەكیدا لەگەڵ (خەڵك)، باس لە هەوڵەكانیان سەبارەت بە ناساندنی تاوانی پەلاماری داعش بۆ سەر كوردانی ئێزدی بە جینۆساید و ئەو ئاستەنگانە دەكات، كە بەهۆی حكومەتی عیراقییەوە بۆ ئەو كەیسە دێنە پێش.

هەر لەم چاوپێكەوتنەدا، مەحمود حاجی ساڵح، وەزیری كاروباری شەهیدان و ئەنفالكراوانی حكومەتی هەرێم، باس لە یەكخستنەوەی دۆسیەی شەهیدانی پارتە سیاسیەكان لە چوارچێوەی وەزارەتەكەیدا و ئەو هەوڵانە دەكات، كە دراون بۆ بەگەڕ خستنی نەخۆشخانەی چارەسەری بەركەوتووانی چەكی كیمیایی و باس لەو سەردانانەش دەكات، كە بۆ دەرەوەی وڵات ئەنجامی داون سەبارەت بە هەماهەنگی نێودەوڵەتی و چاودێری ڕێكخراو و كەسایەتییەكان بۆ ئەو دادگا نێودەوڵەتییەی هەوڵیانە تیایدا دۆسیەكانی جینۆسایدی كوردانی ئێزدی و زۆر دۆسیەی دیكەی تێدا یەكلایی بكەنەوە.

خەڵك: پەیوەست بە دۆسیەی ئەو تاوانانەی دەرهەق بە كوردانی ئێزدی كراون، هەوڵەكانی ئێوە بۆ بەجینۆساید ناساندن و بە نێودەوڵەتی كردنی ناساندنی كەیسی كوردانی ئێزدی چیتان كردوە؟
مەحمود حاجی ساڵح: لەپاش پەلاماری داعش بۆ سەر كوردانی ئێزدی لە شنگال لە 3-8-2014 بە ماوەی 10 ڕۆژ دوای ئەو پەلامارە، لە ئەنجومەنی وەزیران كۆبوونەوەیەكمان ئەنجامدا، تیایدا دوو بڕیار درا، بڕیاری یەكەم ئەوە بوو، لیژنەیەك پێكهێنرا بۆ بەدەمەوەچوونی كوردانی ئاوارەی ئێزدی و بەتەنگەوەهاتنیان لە ڕووی خۆراك و پێداویستی و نیشتەجێكردنیان، دووەم بڕیار ئەوەبوو لیژنەیەك پێك بێت لە ئاستێكی باڵا بۆ كۆكردنەوەی بەڵگەی ئەو تاوانانەی دەرهەقیان كراوە، تا ببنە بنەمای سەرەكی هەر دادگایەك، كە لە داهاتودا پێك هات لەسەر كەیسەكەیان، تا ڕوون بێت ئەمەی كراوە بەرامبەر پێكهاتەكانی ئیزدی و شەبەك و كاكەیی و كریستیانەكان و هەر پێكهاتەیەكی دیكە، تاوانی جینۆسایدە یان تاوانی مرۆڤایەتییە، یان تاوانی جەنگە.

لە 17-8-2014 بڕیار دەرچوو ئێمە كراینە سەرپەرشتیاری لیژنەیەكی باڵا بۆ كۆكردنەوەی بەڵگە، كە تیایدا فەرمانگەی پەیوەندیەكان، مافی مرۆڤ، نوێنەری كوردانی ئێزدی، وەزارەتی ناوخۆ، كاروباری ناوچەدابڕاوەكان، سكرتاریەتی ئەنجومەنی وەزیران ئەندام بوون تیایدا.
وەك لیژنەكەمان سەرەتا چەند كۆبوونەوەیەكی باشمان ئەنجامدا، هەموو ئەوانەی شارەزای جینۆساید بوون لە هەرێم بانگمان كردن، بەرنامەمان دانا چی بكەین، بڕیارماندا دەستەیەكی كۆكردنەوەی بەڵگە دروست بكەین، داوامان لە ئەنجومەنی دادوەری كرد و حاكمێكیان بۆ داناین، هەروەها لە وەزارەتی ناوخۆ هەندێك لێكۆڵەری شارەزا، لە تەندروستیش پزیشكی پسپۆر لە بواری دادوەری و ژمارەیەك توێژەری كۆمەڵایەتی دیاریكران، كە لە ماوەی دوو مانگدا توانیمان بەڵگەی زۆر باش كۆبكەینەوە.
بە هاوكاری ئەو دەستەیەی پێكمان هێنا، لە مانگی 10ی 2014 یەكەم سەردامان بۆ ئەوروپا، بۆ “داناخ” لە هۆڵەندا دەست پێكرد، سەرۆكی دادگای نێودەوڵەتی تاوانەكانمان بینی و بەڵگەكانمان ڕادەستكردن، هەر لەوێ‌ سكاڵامان لەسەر سەرانی داعش تۆمار كرد.
لە بڕۆكسل، فەڕەنسا و سوسیرا، لە هەر جێگەیەك لەگەڵ لایەنی پێویست كۆبوونەوەمان كردبێت بەڵگەكانمان ڕادەستكردن و داوامان كردووە، كە بەدەم داواكانمان بێن تا كەیسی كوردانی ئێزدی بەدواداچوونی جیددی بۆ بكرێت.

خەڵك: پاش كۆكردنەوەی بەڵگە و نیشاندانی ئەو بەڵگانە و تۆماركردنی داوای یاسایی لە دادگای تاوانی نێودەوڵەتی هیچ ئاكامێكی دڵخۆشكەر هەبوو؟
مەحمود حاجی ساڵح: دوای 9 مانگ “دادگای لاهای” پێی ڕاگەیاندین، بەڵگەكانتان زۆر گرنگن و جێی متمانەن و باوەڕ پێكراون، بەڵام بەهۆی ئەوەی عیراق ئەندام نییە لە”دادگای لاهای”، (دادگای تاوانی نێودەوڵەتی)، عیراق لەسەردەمی ڕژێمی پێشوو تەنها 7 ڕۆژ ئەندامی ئەو دادگایە بووە و كشاوەتەوە، تا ئێستاشی لەسەر بێت عیراق ئەندام نییە، ئەمە كێشەی ئەوەی هێنایە پێش بۆمان، كە كارەكانمان وەك پێویست نەچنە پێش، كە ناتوانن لێكۆڵینەوە بكەن لەسەر كەیسەكە.

خەڵك: پاش ئەمە چ ڕێیەكتان گرتە بەر بۆ ناساندنی كەیسی تاوان دەرهەق بە كوردانی ئێزدی؟
مەحمود حاجی ساڵح: دواتر لە بڕۆكسل لەگەڵ ریَِكخراوی ( كۆمیسیۆنی نێودەوڵەتی بۆ لێكۆڵینەوە لە تاوانەكانی داعش)، ڕێكەوتنمان كرد، تا ئەوانیش هەماهەنگ بن لەگەڵمان بۆ كۆكردنەوەی بەڵگەی زیاتر لە سەر كوشت و بڕی داعش دژ بە كوردانی ئێزدی، بەڵگەی باشیان بۆ كۆكردینەوە، لەڕێگەی ئەو ڕێكخراوە (كۆمیسیۆنی نێودەوڵەتی بۆ لێكۆڵینەوە لە تاوانەكانی داعش)، بە پڕۆژەیەك داوامان لە بەغدا كرد، كە هاوكارمان بن، چونكە بۆ هەموو دادگاكان، كە ڕوومان تێكردوون بۆ بەدواداچوونی ئەم كەیسە دەبێت بەغدا هاوكار بێت، لەبەر ئەوە سیادە بەغدایە ئەوەش كێشەی ئێمەیە.
بۆ یەكلایی كردنەوەی كەیسەكەشمان، سێ‌ پێشنیار كرا، پێشنیاری یەكەم ئەوەبوو دادگایەكی نێودەوڵەتی وەكو ئەوەی بۆ دۆسیەی كوشتنی ڕەفیق حەریری پێكهێنرا، وەك ئەوەی بۆ سیرالیۆن و كەمبۆدیا و زۆر لە وڵاتان دروستكران، ئەمەش هەر ڕەزامەندی بەغدای پێویست بوو، كە بەداخەوە تا ئێستا نەكراوە.
پێشنیاری دووەم ئەوە بوو دادگایەكی تێكەڵ لە نێوان بەغدا و هەرێم لە ژێر چاودێری نەتەوە یەكگرتووەكان و پسپۆڕانی نێودەوڵەتی بۆ كەیسەكە پێك بێت.
پێشنیاری سێیەم ئەوە بوو، دادگایەكی ناوخۆیی هەبێ‌، كە ئێمە خۆمان باوەڕمان بەو دادگایە نییە، چونكە، پەندمان لە دادگایی كردنی سەدام و دارودەستەكەی وەرگرت، دادگای ناوخۆیی لە عیراق بینیمان چۆن مامەڵەی لەگەڵ كەیسەكانی كیمیاباران و فەیلیەكان و بارزانیەكان و بۆردومانی قەڵادزێ‌ و سەیدسادق و كەیسی ئەنفال و زۆر كەیسی دیكەدا كرد، بۆیە ئێمە باوەڕمان بەو دادگا ناوخۆییە نییە، چونكە كەیسێك دادگا قەراری یەكلاكەرەوەی لەسەردا، هیچ دادگایەكی دیكە بۆی نییە ئەو دۆسیەیە ببینێتەوە یان بەر باسی بخات، جا زۆر كات دەبیستینەوە، كە دەوترێت كەیسی كوردانی ئێزدی بۆ بەنێودەوڵەتی ناكرێ‌؟ ئەمە گرفتەكانن، كە دێنە پیش بۆمان بەهۆی ئەوەی بەغدا خاوەن سیادەیە و بەدەنگ داواكانی ئێمەش نایەت.
ئەو دادگاییانەش، كە لە عیراق كراون، لە 16 كەیس 6 كەیس بڕیاری یەكلایكەرەوەیان لەسەر دراوە.

خەڵك: لە سەروەختی ئەو تاوانەی، كە دەرهەق بە كوردانی ئێزدی و پێكهاتە و ئاینەكانی دیكە كراون، تا ئێستا بەڵگەكان چەندن و جۆری ئەو بەڵگانەی كۆتان كردوونەتەوە لە چیدا خۆیان دەبیننەوە؟
مەحمود حاجی ساڵح: لە ماوەی چوار ساڵی ڕابردوودا، بەڵگەی پێویست لەسەر تاوانەكانی داعش و بەجینۆساید ناساندنی تاوانەكانیان و لە ڕێگای دامەزراندنی دەستەی لێكۆڵینەوە و كۆكردنەوەی بەڵگەی تاوانەكان لە دهۆك خزمەتێكی زۆر گەورە كراوە بە كەیسەكە، بەڵگە و دۆكیومێنت لەسەر تاوانەكان كۆكراوەتەوە و ووتەی شاهێدحاڵەكان وەرگیراوە، كە هەتا ئێستا توانیویانە زیاتر لە (4206) دۆسیە تۆماربكەین، كە (1778) دۆسیە لێكۆڵینەوەیان تێدا تەواوبووە و ئامادەكراوە بۆ دادگا و 2428 دۆسیە لە ژێر لێكۆڵینەوەدایە و هێشتا تەواو نەبووە.
لە كۆی ئەو دۆسیانەی كە لێكۆڵینەوەیان تێدا تەواو بووە (1191) دۆسیەیان تایبەت بوون بە كچان و ژنان و ئافرەتان، جگە لەوەی (2495) كەسی وونبوو تۆماركراوە كە (845) كەسیان لە ڕەگەزی مێینەیە، هەتا ئێستا (2303) كەس لە كۆی وونبووان هیچ زانیاری و هەواڵیان نیە.

هەروەها هەتا ئێستا (2036) دۆسیەی تاوانی توندوتیژی سێكسی لە دەستەكەمان تۆماركراوە دژ بە كچان و ژنانی كوردانی ئێزیدی، كە (1052) كەسیان لە سەروی تەمەنی (18) ساڵ بوون و (984) كەسیشیان لە ژێر تەمەنی (18) ساڵن.

خەڵك:لەم دواییانەدا سەردانی ئەمریكاتان كردبوو؟ گەر باسێكی ئەو سەردانەتان بكەن.
مەحمود حاجی ساڵح: ئێمە لە سەردانماندا بۆ ئەمریكا، كە لە لایەن مۆزەخانەی هیندیە سوورەكان بانگێشت كرابووین، لەوێ‌ چووینە نوێنەرایەتی عیراق داوامان كرد بەغدا بۆ كەیسی كوردانی ئێزدی هاوكارمان بێت، هەروەها لەگەڵ دامەزراوەی USAD و لەگەڵ نوێنەرانی جیاجیای ئەمریكایی و پەیوەنیدار بە مافەكانی مرۆڤ لەسەر دۆسیەكانی كوردانی ئێزدی و هەموو ئەو تاوانانەی دەرهەق بە كورد كراون هاوكارمان بن.
لەگەڵ وەزارەتی دەرەوە و كۆنگرێس كۆبوونەوەمان ئەنجامداوە، هەر لەو سەردانەدا كۆبوونەوەمان لە گەڵ بەرێز كەریم ئەحمەد ئەسعەد خان، سەرۆكی تیمی نێودەوڵەتی بۆ بەڵگەكردن و دادپەروەری، كە لە لایەن ئەنجوومەنی ئاسایشەوە بە ژمارە 2379 لە 21 ئەیلولی 2017 دامەزراوە سازدا، داوامان لە گۆنگریسمانەكان كرد، كە هەوڵی دروست كردنی لۆبی بدەن بۆ ناساندنی تاوانەكانی داعش وەك تاوانی جینۆساید و تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی و تاوانی جەنگ، ئەم داوایەشمان لەپای ئەوە دێت، كە هەر گەلێك سیادەی نەبوو وەكو ئێمە، هەمیشە لە ئەگەردایە بۆ ڕووبەڕووبونەوەی ئەنفال و جینۆساید و ماڵوێرانی، بەو پێیەی سەربەخۆ نین و سیادەمان نییە.
هەر بۆیە لە تەواوی دیدار و بەسەركردنەوەكانمان بەڵێنی ئەوەمان پێدرا، كە بەدواداچوون ئەكەن و لەگەڵ وەزارەتی دەروەی عیراق قسە دەكەن و هاوكارمان دەبن.
هەروەها داوامان كرد، كار بكەن بۆ دامەزراندنی سەنتەرێكی دەروونی تایبەت بە قوربانیەكانی توندوتیژی سێكسی و دروستكردنی مۆنۆمێنتێكی تایبەت بە قوربانیەكانی كوردانی ئێزیدی لە شەنگال و ئەنفال لە گەرمیان.
داوای ئەوەشمان خستەبەردەست، هاوكاری حكومەت و وەزارەتەكەمان بكەن بە مەبەستی دروست كردنی تاقیگەی DNA تابتوانین ڕوفاتەكان بناسینەوە، لەم ڕووانەوە بەڵێنی هاوكاری جدیان پێ داوین.

خەڵك: جیا لەم داواكاریانە ئامانجی گرنگتری سەردانەكەتان چی بوو؟
مەحمود حاجی ساڵح: ئەمریكا و زۆرێك لەو وڵاتانەی، كە سەردانمان كردوون، ئامانج لێی دامەزراندنی دادگایەك بووە بۆ یەكلایی كردنەوەی ئەو تاوانانەی داعش دەرهەق بە كوردانی ئێزدی كردویەتی، چونكە ئێمە هەر لە گۆڕی بەكۆمەڵ تا دواین ڕزگاربووی دەستی داعش، بە بەڵگە لە لیژنەی بەدواداچوون و كۆكردنەوەی بەڵگەكان لای ئێمە بوونی هەیە.
لە ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی، لیژنەیەك بۆ كەیسی پەلاماردان و ماڵوێرانیەكانی داعش پێك هاتووە تیایدا داوامان كردووە لیژنەی باڵا و وەزارەتی شەهیدان و كاروباری ئەنفالكراوانیش بە ڕاستەوخۆ بێت یان ناڕاستەو خۆ بەشدار بێت، بۆ كۆكردنەوەی بەڵگەكان و ئاگایان لە هەرێمی كوردستان بێت، چونكە ڕووداوەكە لە ناوچەیەكە، كە شنگال و دەوروبەریەتی، ناوچەكە ناوچەی كێشە لەسەرە و دانیشتوانەكەی كوردن، ناوچەكە تا پێش كارەساتەكەش لە ژیر دەستی هێزەكانی پێشمەرگەدا بووە، هەروەها زۆرینەی ئەو ئاوارانەی، كە لە دەستی داعش لە شنگال و دەورووبەری هەڵاتوون لە هەرێمی كوردستان پەنا دراون، هەروەها زۆرترین بەڵگە، كە كۆكراوەتەوە لای ئێمەیە، لەبەر ئەم هۆكارانە گرنگە ئێمەش لەو لیژنەیەی ئەنجومەنی ئاسایشدا بوونمان هەبێت.
هەروەها لە مۆزەخانەی هۆڵۆكۆست و هندیە سوورەكان داوامان كرد هاوكارمان بن بۆ ناساندنی ئەو تاوانانەی دەرهەق بە گەلی كورد كراون، تا هاوكارمان بن بۆ دابینكردنی جیگایەك، كە ساڵانە نمایشی بەڵگەی دیكۆمێنتی ئەو تاوانانە بكەین، كە نمونەی جینۆسایدن و دەرهەق بەگەلی كورد كراون، خۆشبەختانە ڕزامەندی بۆ كاری هاوبەش و ناساندنی تاوانەكانی دەرهەق بە گەلی كورد لە لایەن هەردوو ناوەندەوە دراوە.

خەڵك: ئەو ڕووفاتانەی، كە لە گۆڕە بەكۆمەڵە دۆزراوەكان دۆزیوتاننەوە، چۆن و بە چ شێوەیەك ناسراونەتەوە، سوود لە تاقیگەی ناوخۆیی وەرگیراوە؟
مەحمود حاجی ساڵح: ئێمە لە سەردانمان بۆ ئەمریكا، داوای دامەزراندنی دامەزراوەیەك بۆ پشكنینی DNA مان كرد، كە ئەمە زۆر گرنگە بۆ ئێمە و تا ئێستاش لە هەرێم دامەزراوەیەكی وامان نییە شارەزا و پسپۆری تیابێ‌، كە هەموو ئەو ڕوفاتانەی هەمانە یان هەڵیان ئەدەینەوە بناسرێنەوە، باشترین نمونەش بۆ ئەم قسەیەمان دۆسیەكەی مریەم هەڵەبجەیی بوو، كە چی بەسەر هات.
هەبوونی ئەو دامەزراوەیە بۆ ئێمە زۆر زۆر گرنگە، كاتی خۆی ئەمریكاییەكان لە شەڕی بۆسنە، ئەو تاقیگەیەیان دانا و كارئاسانی زۆری كرد بۆ ناسینەوەی ڕوفاتی قوربانیان، بەڵێنی ئەوە درا، كە كارمان بۆ بكەن بۆ ئەو مەبەستە.

خەڵك: سەبارەت بە قەرەبووی كوردانی ئێزدی چ كارێك كراوە؟
مەحمود حاجی ساڵح: لە دەستوردا لەمادەی 132 هاتووە قەرەبووی هەموو عیراقییەك بكرێتەوە هەر لەتاوانی جینۆساید و زیندانیانی سیاسی … هتد، بەڵام تا ئێستا نە قەرەبوو كراونەتەوە نە داوای لێبوردنیش كراوە، كوردانی ئێزدیش، كاتێك قەرەبوو دەكرێنەوە، كە لە دادگا بسەلمێت، كە ئەمەی بەسەر ئەواندا هاتووە جینۆسایدە، ئێمەش بۆیە ئەو كەیسەمان بردۆتە دەرەوە تا دادگایەك دروست بێ‌ بۆ سەلماندنی ئەو تاوانە، ئەوەش، كە بەسەر كوردانی ئێزدی هاتووە ڕەگەزەكانی جینۆسایدیان تیادا بەرجەستەیە، برسی كراون، دایك لە وەچە و باوك لە منداڵ و ژن لە پیاو جیاكراونەتەوە، نێرینەكان زیندەبەچاڵ كراون، ژن و كچەكان بە كۆیلە و سەبایا كراون و مامەڵەی كڕین و فرۆشتنیان پێوە كراوە.
حكومەتی عیراقیش تا ئێستا هاوكارمان نەبوون، تەنانەت هاوكارنەبوون گۆڕەكانیش هەڵ بدەینەوە، كە تائێستا 68 گۆڕ ماون هەڵبدرێنەوە.
بەغدا لە پێكهێنانی دادگایەكی تێكەڵیشدا ڕەزامەندی نەنواند بۆ كەیسی پەلاماری داعش بۆ سەر كوردانی ئێزدی، دواجار ئێمە لە كۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیراندا بڕیارماندا، كەلەسەر دادگا نێودەوڵەتیەكە كار بۆ ئەو دۆسیەیە بكەین.

خەڵك: سەبارەت بە قەرەبووی زیانەكانی هەرێم هیچ خەمڵاندێكتان لەبەردەستایە، كە زیانەكان چەندن و گفتی بەغدا بۆ قەرەبوو كردنەوە چۆنە؟
مەحمود حاجی ساڵح: پێشتر وەزارەتی كاروباری شەهیدان و ئەنفالكراوان خەمڵاندویەتی، كە لە سەرانسەری هەرێمی كوردستان، زیانەكان لە كوێركردنەوەی كانیەك تا سوتماك و ماڵوێرانی هەمەجۆر بە 384 ملیار دۆلار خەمڵێندراوە، كە دەبێت حكومەتی عیراقی دابینی ئەو خەمڵاندنە مادییە بدات، بەڵام تا ئێستا دینارێكی نەداوە.

خەڵك: لە ڕووی مینحە و خەرجیەكانتان بۆ كەسوكاری شەهیدان و ئەنفال و زینداینان، بەرێكردنی كارەكانتان لە چ ئاستێكدایە؟
مەحمود حاجی ساڵح: سەبارەت بە مینحەی كەسوكاری شەهید و ئەنفال و زیندانی سیاسی هەموو هەوڵمان ئەوەبووە كە شایستەترین خزمەتیان بكەین، لە میانی ئەو دۆخەش، كە بەسەر هەرێمدا هات لە ڕووی داراییەوە، ئێمە وتمان بەڵێ‌ وەك ئەوانی دیكە مینحە و مووچە دوا بكەوێت، بەڵام ناكرێ‌ و نابێ‌ كەمكردنەوەی مینحە هۆكار بێت بۆ كەمكردنەوەی ئەو بڕە پارەیەی دەدرێتە كەسوكاری شەهید و ئەنفال و زیندانی سیاسی، تا ئەم كاتەش مانگانە مینحە بە بێ‌ لێبڕین وەك خۆی دابەشكراوە.
پەیوەست بە خزمەتەكانی دیكەشمان، ساڵانە نزیكەی 24 ملیار دینار كرێی خوێندن و ئەوەندەش تێچووی نەخۆش بۆ كەسوكاری شەهید و ئەنفال و زیندانی دەدەین.
وەك لایەنی نیشتەجێبوونیش، 11069 پارچە زەوی فەرمانی بۆ دەركراوە لە لایەن بەرێز قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆك وەزیران، پێشتریش 10 هەزار فەرمانمان هەبووە، داوامان كردووە لە وەزارەتی شارەوانی، كە زەوی دابین بكات و ئێستا كارەكانمان بۆ دابینی زەوی لای وەزارەتی شارەوانییە.
هەروەها داواشمان كردووە چاكسازی بكرێت لە لیستی شەهیدان و ئەنفال و زیندانیان ئەوەش لە پەرلەمانە و كردوومانە بەیاسا و چاوەرێی پەسەندكردنی یاساكە دەكەین، بە پێی یاساكە پێداچوونەوە بە دۆسیەی هەموو شەهیداندا دەكرێت و لە ڕووی یاساییەوە ئەو دۆسیانە ڕێكدەخرێتەوە.
جگە لەوەش كارمان كردووە، كە ئەم مینحە و خەرجیانەی هەمانە چۆن بیانخەینە سەر بەغدا، چونكە بە پێی مادەی 132ی دەستور، هەموو خەرجی و دابینی مینحە و لەخۆگرتنێك لەسەر حكومەتی ئیتحادییە، كاری زۆرمان لەسەر كردووە و كۆتا جار لە دانیشتنەكانماندا لەگەڵ لایەنی بەرپرس لە بەغدا ئەوەبوو كراوە بە بڕیار، كە هەموو ئەوانە بچنە سەر عیراق و چاوەڕێی كات ئەكەین بۆ گفتوگۆی بڕاندنەوەی ئەو ئاڵوگۆڕە تا بچنە سەر بەغدا، ئەو كاتەش جیاوازی پلە نامێنێ‌ مووچە وەك یەكی لێدێت، كێشە و گرفتی ئیمتیازات كەم ئەبێتەوە و مووچەكان باش ئەبن.

خەڵك: سەبارەت بەپێداچوونەوەبە بەركەوتووانی چەكی كیمیایی و بەگەڕخستنی نەخۆشخانەی بەركەوتووانی چەكی كیمیایی چیتان كردووە؟
مەحمود حاجی ساڵح: خەڵكێكی زۆر خۆی نوسیوە، كە بەركەوتووی چەكی كیمیاییە، 6 هەزار دۆسیە لای ئێمە هەیە داومانەتەوە بە لیژنەیەكی پشكنینی سەر بە وەزارەتی تەندروستی تا پێداچوونەوەی بۆ بكرێت، دەربارەی نەحۆشخانەكەش ئامێری باشی تێدایە، بەڵام كێشە نەبوونی پسپۆرییە، ئێمە لەگەڵ وەزیری تەندروستی لە لایەن ئەنجومەنی وەزیرانەوە ڕاسپێردراین، كە لەگەڵ وەزارەتی تەندروستی ئێران گرێبەستێك بكەین، بۆ هێنانی 5 پزیشكی هەمیشەیی بۆ نەخۆشخانەی چارەسەری بەركەوتووانی چەكی كیمیایی، لە بوارەكانی چاو، سنگ و پێست ، لەگەڵ ستافێكی پەرستیاری، بەڵام بەهۆی داخستنی سنور و فڕۆكەخانەكان نەمانتوانی ئەو سەردانە بكەین و گریبەستەكە یەكلایی بكەینەوە.
ئێمە بۆ هەر مەسەلەیەك سەردانێكی دەرەوەمان كردبێ‌ هەڵەبجە و بەركەوتووانی كیمیایی و چارەسەری بەركەوتووان لە ئەجێنداماندا بوون داوا و خواستی زۆریشمان لەنوێنەرانی وڵاتان هەبووە بۆ ئەو مەبەستە.
خۆشحاڵانە لەو ماوەیەدا 278 كارمەند دادەمەزرێن بەمە ستافی نەخۆشخانەكە تەواو دەبێت، ئێمەش و وەزارەتی تەندروستی لە هەوڵی جدیداین بۆ خستنە گەڕی ئەو نەخۆشخانەیە، ئەوانەش، كە دۆخیان باش نییە، دەبرێنە دەرەوەی هەرێم بۆ چارەسەر، تا ئێستاش 35 كاروانی 35-40 كەسی كە بەركەوتووی چەكی كیمیاین ڕەوانەی كۆماری ئیسلامی ئێران كراون بۆ چارەسەر، كە تیایاندا هەبووە چەند جارێك براوەتە دەرەوەی وڵات.

خەڵك:چ هەوڵێكتان هەیە بۆ یەك پێناسی و وەرگرتنەوەی دۆسیەی شەهیدانی پارتە سیاسیەكان و ڕێكخستنەوەیان لە چوارچێوەی كاری وەزارەتەكەتاندا؟
مەحمود حاجی ساڵح: لە ڕێی پێناسێكی نوێوە سیمای حزبی بوونمان نەهێشتووە و بەم نزیكانە پێناسێكی وەك یەك (موحد) دەبێتە پێناسی سەرجەم شەهیدان و ئەنفالكراوان و زیندانیان، كە پێناسی وەزارەتە و لە پێناسی حزبابەتی دەردێت، هەروەها دۆسیەی هەر حزبێك سەبارەت بە شەهیدان و ئەنفال و زیاندانیان دەبێت بێتەوە ناو وەزارەت و داوامان كردووە، كە سەرجەمی ئەو دۆسیانە ڕێكبخرێن و مۆركی دوو ئیدارەیی نەمێنێت.

ئه‌رشيفى ماڵپه‌ڕى كۆنى وه‌زاره‌ت