العربية | English






        
لیستى سه‌ره‌كى
Skip Navigation Links
ماڵپه‌ڕ
ده‌رباره‌ى وه‌زاره‌تExpand ده‌رباره‌ى وه‌زاره‌ت
هه‌واڵ و چاڵاكیExpand هه‌واڵ و چاڵاكی
ئامار و توێژینه‌وهExpand ئامار و توێژینه‌وه
سكاڵای کەسوکاری شەھیدان
دادگای باڵای تاوانه‌كان
دۆكيۆمێنت
لێژنه‌ى باڵاى جينۆسايد
كتێبخانه‌
گه‌له‌ری‌Expand گه‌له‌ری‌
به‌سته‌ر
په‌يوه‌ندى
مارشی ئه‌نفال
راپۆرتی‌ چالاكییه‌كان

راپۆرتی كاروچالاكییه‌كانی به‌رێوبه‌رایه‌تی گشتی دهۆك له‌ ماوه‌ی شه‌ش مانگی یه‌كه‌می ساڵی 2012


Anfal minister steps up efforts on international recognition of Kurdish genocide during London-Hague visit


هه‌لی دامه‌زراندن لە وەزارەتی کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوان


شوینی گۆرە بەکۆمەلە هەلدراوەکانی عراق لەسەر نەخشەی زیندوی گۆگل


نەخشەی شالاوەکانی ئەنفال
 
وتاری وه‌زیری شه‌هیدان له‌ یادی ٣٠ ساڵه‌ی ئه‌نفالدا



[ بە ناوی خوای گەورەو میھرەبان ]

کەس و کاری سەربەرزی شەھیدان و ئەنفالکراوان ... 
تاقانەکانی جینۆساید و رزگاربووانی شاڵاوەکانی ئەنفال ...
میوانە بەرێزەکان ...
بەرپرس و نوێنەری لایەنی حکومی و حیزبی و پارتە سیاسیەکان ...
ڕێکخراوەکانی بواری جینۆساید و ئەنفال و شەھیدان ...
ئامادەبووانی خۆشەویست ...

بە نوێنەرایەتی سەرۆکایەتی حکومەتی ھەرێمی کوردستان و بە ناوی وەزارەتی کاروباری شەھیدان و ئەنفالکراوانەوە, بەخێر ھاتنی ھەموو لایەکتان دەکەین بۆ مەراسیمی بەرزڕاگرتنی (٣٠) ھەمین ساڵیادی شاڵاوە بەدناوەکانی ئەنفال, کە زیاتر لە ١٨٢٠٠٠  کەس لە خەڵکی  بێ دیفاعی دانیشتووی شار و شاروچکە و دێھاتەکانی کوردستان لەلایەن ڕژێمی بەعسی لەناو چوەوە کرانە ئامانج و لە ھەشت قۆناغی جیا جیا دا و بۆ ماوەی زیاتر لە حەوت مانگ لە ٢٣ی شوباتی ١٩٨٨ بۆ ٦ی ئەیلول ١٩٨٨ سەرجەم ناوچەکانی کوردستانی گرتەوە.

خۆشک و برایانی خۆشەویست:
شاڵاوەکانی ئەنفال, پرۆسەیەکی پلان بۆدارێژراو بو و بە شێوازێکی دڕندانە و بێبەزەیانە ئامادەکرابوو, لە لایەن سەرانی لە ناوچووی بەعسەوە کە بە سێ ھەنگاوی تەکنیکی ئەنجام درا, کە خۆی لە دەست نیشان کردنی شوێن و گرتن و کۆکردنەوەی دانیشتووانەکەی لە بنکە و سەربازگەکانی رژێم و دواتر لەناوبردنیان,  ئەمەش رێگا و میتۆدی فاشیستیانەی ئەو رژێمانە بووە  بۆ لەناوبردن و کۆشتن و قڕکردنی ھاوڵاتیانی خۆیان. بێگومان لە گەڵ دەست بەکاربوونی تاوانبار (علی کیمیاوی) لە پۆستی ئەمینداری گشتی مەکتەبی بەعسی لەناوچو, ئەو ھەنگاوانەی ئاماژەمان پێدا جێبەجێکرد و مەودای چالاکیەکانی بە شێوەیەکی داپلۆسینەر و سەرکوتکەرانە فراوانتر کرد و بە شێوەیەکی بەربەریانە کەوتنە گیانی خەڵکی دێھاتەکان و قۆناغی یەکەمی ئەنفال کە لە ٢٣ شوباتی ١٩٨٨ و بە ھێرشیکی سەربازی گەورە و بە ھێزیکی ڕاھێنراو وبە چەکی مۆدێرن پەلاماریان بۆ سەر بنکە وبارەگاکانی ی.ن.ک لەسەرگەڵوو و بەرگەڵوو دەستی پێکرد و لە ٦ی ئەیلول لە بادینان ھەمان ساڵ کۆتایی پێھات, کە بە داخەوە قۆناغی سێیەمی ئەم شاڵاوانە ناوچەی گەرمیانی گرتەوە کە لە  ٧ تا ٢٠ ی ٤ بەردەوام بوو, رژێمی لە ناوچوو ڕق و کینەیەکی یەکجار زۆری لە دڵدابوو دژ بە خەڵکی دێھاتەکانی ئەم ناوچانە, کە پشت و پەنای شۆرش و پێشمەرگە بوون. بۆیە لە ماوەی دوو ھەڤتەدا, رژێم ھێرش لە دوای ھێرشی بە پیادە و زرێپۆش و تۆپخانە و فرۆکە و جاش ناوچەکەیان گەمارۆداو دەستیان بەسەر سەروسامانی خەڵکەیدا گرت.
سەرئەنجام خەڵکی بێ گوناح و سڤیلی دانیشتووی ئەم ناوچانە ھەموویان گیران و ڕاپێچی بنکە و سەربازگە و شوێنی کۆکردنەوەی ئەنفالکراوەکان کران, لە چەمچەمال ولەیلان و ئەلیاوا و قادر کەرەم و ملە سوورە و مەیدان و قورەتوو و بە ھەزارەھا کەس بە ئۆتۆمبیلی ئیڤا و پاسی داخراو راپێچی مەرگیان کردن و گوندەکانیان بە تەواوەتی خاپور و وێران کران. پاشان لە عەرعەر و نوگرە سەلمان و شوێنەکانی تری باشوری عێراق- زیندە بە چاڵ و گۆڕغەریب کران.

لێرەوە جێی خۆیەتی ئاماژە بە ڕۆڵی جوامێرانە و قارەمانیەتی خەڵکی بەشەرەفی چەمچەماڵ و شۆرش بدەین کە بە ھانای ئەو خەڵکەوە ھات  و ھاوکاریان کردن و ھەوڵی دەربازکردنیان دان, بە تایبەت لەو کاتەی کە ئیڤا و پاسەکانی رژێم خەڵکی ئەنفالکراویان لە ناو چەمچەماڵ ڕەوانەی سەربازگاکان دەکرد, خەڵکی دلێری ئەم شارە بەرد بارانی ئۆتۆمبیلەکانی رژێمیان دەکرد و ھەوڵی رزگارکردنی خەڵکەکەیان دەدا, کەخۆشبەختانە توانیان ژمارەیەکی باش لە ژن و منداڵ و گەنجی ئەنفالکراو رزگار بکەن, سەڕەڕای ھێرشکردنە سەریان لە لایەن ھێزەکانی رژێمەوە کە میژوو  بە شانازیەوە بۆ چەمچەماڵیەکانی تۆمارکردووە.


ئامادەبووانی بەرێز:
حکومەتی ھەرێمی کوردستان و وەزارەتمان ھەمیشە بە ئەرکی خۆی زانیوە پارێزەرێکی ڕاستەقینەی کەس و کاری سەربەرزی شەھیدان و ئەنفالکراوان و زیندانیانی سیاسی بێت و ماف و ئیمتیازاتیان بپارێزێت و مینحە و مووچەیان بۆ دابین بکات و خزمەتگوزاری خوێندن و تەندروستی و نیشتەجێ بوونیان بۆ دەستەبەر بکات, بۆیە سەڕەڕای قەیرانی دارایی و باری قورسی ئابووری حکومەتی ھەرێمی کوردستان, وەزارەتمان و بە پشتوانی ھەردوو بەرێزان سەرۆک و جێگری سەرۆکی ئەنجوومەنی وەزیران و وەزارەتی دارایی توانیومانە مینحە و ئیمتیازاتی کەس و کاری شەھیدان و ئەنفالکراوان و جینۆساید وزیندانیانی سیاسی بە بێ پاشەکەوت دابەش بکات و ھەروەھا بە بڕیارێکی بەرێز جێگری سەرۆکی ئەنجوومەنی وەزیران بە فەرمانی ژماری ٨٦٧ لە رێکەوتی ٢١-٠٢-٢٠١٨ , (١١١٤١) پارچە زەوی نیشتە جێبوون دابین بکرێت بۆ ڕاگیراوانی سیاسی و رزگاربووانی شاڵاوەکانی ئەنفال و شەھیدانی سەنگەر و جینۆساید و زیندانی سیاسی لە سنووری پارێزگا و ئیدارە سەربەخۆیەکانی ھەرێم. 

بەڕێزان: 
تا ئێستا ٢٥٠٠ دوو ھەزار و پێنج سەد ڕوفاتی پیرۆزی ئەنفال و جینۆساید کراوان گەڕێندراونەتەوە ھەرێمی کوردستان ...
بەڵام بە ھۆی ھەندێک ھۆکاری سیاسی و ئەمنی و ئیدارییەوە , نەتوانراوە سۆراغی شوێنی کۆمەڵکوژییەکان بکرێت و ھیچ شایەت حاڵێکیش تا ئێستا زانیاری نەداوەتە حکومەت و وەزارەتمان, بۆ ئەوەی تیمی گۆڕە بەکۆمەڵەکان ئەرکەکانی خۆیان بەجێ بگەیەنن , وە ئێمە ھەمیشە لە ھەوڵداین بۆ سۆراغ کردنی گۆڕە بە کۆمۆڵەکان لەگەڵ حکومەتی اتحادی دا ... 

بەرێزان:
لە مانگی شوباتی ڕابردوو دا (پرۆژە یاسای چاکسازی لە خانەنشینی و مووچە و دەرماڵە وبەخشین و ئیمتیازاتەکانی دیکە لە ھەرێمی کوردستان-عێراق) کە لە لایەن بەرێز (سەرۆکایەتی ئەنجوومەنی وەزیران) ڕەوانەی پەرلەمانی کوردستان کرا و لە لایەن بەرێز پەرلەمانی کوردستان گفتۆگۆی تێر و تەسەلی لەسەر کرا و بەندە و تیمی وەزارەتمان بانگھێشتی دانیشتنەکانی پەرلەمان کراین و وەک ئەرکی سەرشانمان و ئەو پەیمانەی بە خوێنی شەھیدان و ئەنفالکراوان و زیندانیانی سیاسیمان داوە کە پارێزەرێکی ڕاستەقینە و سەرڕاستیان بین و دیفاع کەرێکی ڕاستگۆبووین لە سەرجەم ماف و ئیمتیازاتی کەس و کارە سەربەزەکانیان و ھیچ سڵمان نەکردووە لەوەی مەیدانی بەرگریکردن لە کەس و کاری شەھیدان و ئەنفالکراوان و زیندانیانی سیاسی تەنھا سەرۆکایەتی ئەنجوومەنی وەزیران بێت, 
  بەڵکو بە پێچەوانەوە ئێمە ھیچ سنوورێک لەبەردەم کار و ھەوڵەکانمان نابینین, بۆ بەرگری کردن لە ماف و ئیمتیازاتی کەس و کاری شەھیدان وئەنفالکراوان و زیندانیانی سیاسی و شەھیدانی کیمیاباران و بەرکەوتوانی چەکی کیمیاوی لە ھەر مەیدانێک بێت خۆمان بە قەرزار وپارێزەری ئەوان دەزانین و خۆشبەختانە ئەوەندی کرابێت درێغی مان نەکردووە.
وە ھەر لەسەرەتای کارکردنمان لە کابینەی ھەشتەمی حکومەتی ھەرێمی کوردستان وەزارەتمان کاری لەسەر یەکخستنەوەی ماف و ئیمتیازاتی کەس و کاری شەھیدان و ئەنفالکراوان و زیندانیانی سیاسی ھەرێمی کوردستان                                لە گەڵ ھاوتاکانیان لە حکومەتی فیدرال کردووە و بۆ ئەم مەبەستە لە ساڵی ٢٠١٥ بانگھێشتی لیژنەی شەھیدانی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراقمان کردووە بۆ چەند رۆژێک و گفتۆگۆمان لەسەر چۆنیەتی رێکخستنی ماف و ئیمتیازاتی وەزارەتمان لە گەڵ دەزگای شەھیدان و دەزگای زیندانیانی سیاسی حکومەتی فیدراڵ کردووە و دواتر چەندین جار بە نووسراو داوامان کرد کە ھاوتای یەکتر بکرێن و مینحە و مووچەیان بخرێتە سەر حکومەتی فیدراڵ کە خۆشبەختانە ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق لە کۆبوونەوەی ئاسایی خۆی ژمارە ١٥ لە رێکەوتی  ٢٧-٠٣-٢٠١٨  بڕیاری ھاوتاکردنی ھەردوو یاساکەدا کە پێویستە سوپاسی ئەندامانی پەرلەمانی عێراق بە گشتی و پەرلەمانتارە بەرێزەکانی کورد لە بەغدا بکەین و لەمەودوا دەبێت کەس و کاری شەھیدان و ئەنفالکراوان و زیندانیانی سیاسی
 ھەمان ماف و ئیمتیازاتی ھاوتاکانیان بن لە حکومەتی فیدراڵ کە لە داھاتوودا لیژنەیەکی باڵا لە حکومەتی ھەرێم بۆ ئەو مەبەستە پێک دەھێنرێت. لە ھەمانکاتدا کارمان کردووە و جەختمان کردۆتەوە بۆ ئەوەی مادەی ١٣٢ دەستوری ھەمیشەیی عێراق کە تایبەتە بە قەرەبووکردنەوەی کەس و کاری سەربەرزی شەھیدان و ئەنفالکراوان و قوربانیانی دەستی رژێمی بەعسی لەناوچوو و زیندانیانی سیاسی جێبەجێ بکرێت کە بە داخەوە ھەتا ئێستا ئەم مادەیە نەچووەتە بواری جێبەجێکردنەوە.

لە کۆتاییدا...
ئامادەبوانی خۆشەویست .. پێویستە ھەموو لایەکمان – جەماوەری ستەم دیدەی گەلەکەمان و سەرجەم پارتە سیاسیەکان, ھەموو تواناکان بۆ یەکڕیزی و یەکھەڵوێستی سیاسی ستراتیژی گەل و ھەرێمەکەمان بخرێتە گەڕ و یادی ٣٠ ساڵەی شاڵاوە بەدناوەکانی ئەنفال ھاندەری ھەموو لایەک بێت  بۆ ئاشتی و پێکەوە ھەڵکردن و بەڕێوە چونی بانگەشەی ھەڵبژاردنێکی ھێمنانە و نەتەوەییانە , بۆ گەڕانەوەی مافە بەدینەھاتوەکانی گەلەکەمان کەلە دەستوری ھەمیشەیی عێراقدا ھاتووە...


سڵاو بۆ گیانی پاکی ١٨٢٠٠٠ فریشتەی ئەنفالکراوانی کوردستان لە گەرمیانەوە تا بادینان....
سڵاو لە گیانی پاکی سەرجەم شەھیدانی کوردستان....
سڵاو لە تاقانەکانی ئەنفال و جینۆساید رزگاربووانی ئەنفالەکان.......
سڵاو بۆ کەس و کارە سەربەرزەکانیان.........
                            وە دووبارە ھەموو لایەکتان بەخێربین 
                          ئێوەش ھەر شاد و سەرکەوتوو سەربەرز بن.



                                                                   محموود حاجی صالح
                                                                 وەزیری کاروباری شەھیدان و ئەنفالکراوان

ئه‌رشيفى ماڵپه‌ڕى كۆنى وه‌زاره‌ت