العربية | English






        
لیستى سه‌ره‌كى
Skip Navigation Links
ماڵپه‌ڕ
ده‌رباره‌ى وه‌زاره‌تExpand ده‌رباره‌ى وه‌زاره‌ت
هه‌واڵ و چاڵاكیExpand هه‌واڵ و چاڵاكی
ئامار و توێژینه‌وهExpand ئامار و توێژینه‌وه
سكاڵای کەسوکاری شەھیدان
دادگای باڵای تاوانه‌كان
دۆكيۆمێنت
لێژنه‌ى باڵاى جينۆسايد
كتێبخانه‌
گه‌له‌ری‌Expand گه‌له‌ری‌
به‌سته‌ر
په‌يوه‌ندى
مارشی ئه‌نفال
راپۆرتی‌ چالاكییه‌كان

راپۆرتی كاروچالاكییه‌كانی به‌رێوبه‌رایه‌تی گشتی دهۆك له‌ ماوه‌ی شه‌ش مانگی یه‌كه‌می ساڵی 2012


Anfal minister steps up efforts on international recognition of Kurdish genocide during London-Hague visit


هه‌لی دامه‌زراندن لە وەزارەتی کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوان


شوینی گۆرە بەکۆمەلە هەلدراوەکانی عراق لەسەر نەخشەی زیندوی گۆگل


نەخشەی شالاوەکانی ئەنفال
 
بە چاودێری بەریز مەحمود حاجی سالح وەزیری کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوان زانکوی ئەربیل یەکەم کۆنفرانسی تایبەتی بە جینوساید و یاسای نێو دەوڵەتی ساز کرد _____


رۆژی 31/5/2016 بە چاودێری بەرێز محمود حاجی سالح وەزیری کارباری شەهیدان و ئەنفالکراوان ، زانکۆی ئەربیل یەکەمین کۆنفرانسیکی بە ناونیشانی جینوساید بە دیدی یاسای نێو دەوڵەتی بە بەشداری ژمارەیەک لە توێژەری بواری جێوساید ساز کرد. سەرەتای کۆنفرانسەکە کە بە دەقیقەیەک وەستان بۆ گیانی پاکی شەهیدان دەستی پێکرد، دکتور محمد احسان سەرۆکی زانکۆی ئەربیل تیشکی خستە سەر بیروکەی بەستنی کۆنفرانسەکە و هیوای خواست ببێتە بناغەیەک بۆ زیاتر بە نێو دەوڵەتی کردنی پرسی جینوساید پاشان د. جعفر امینکی جێگری سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان لە وتەیەکدا ویرای دەست خۆشی کردن لە زانکوی ئەربیل بۆ ئەم کارەیان، تیشکی خستە سەر گرنگی ساز کردنی کۆنفرانس و دیداری تایبەت بەو برسە و هیوای خواست بە هەموو لایەک کار بکرێت بۆ ناساندنی جینوساید بە دونیای دەرەوە لە وتەیەکیشد بەرێز مەحمود حاجی ێالح وەزیری کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوان دوای ئەوەی تیشکی خستە سەر مێژوی پر مەینەتی گەڵی کوردستان و ئەو مەرگەساتەی کە بەسەر گەلەکەمان دا هاتووە تیشکی خستە سەر ئەو هەوڵانەی کە نراوەن بۆ بەنێو نەتەوەی کردنی پرسی جینۆسادی کورد و ئەو تاوانانەی دەرحەق بە گەڵی کوردستان کراوە لەمیانەی وتەکەیدا وەزیری کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوان ئاماژەی بە کاری لیژنەی ناساندنی تاوانی جینوسایدی کوردانی ئیزیدی و پێکهاتە نەتەوەیی و ئاینەکان کرد کە خۆی سەرپەرشتنی دەکات و گوتی: پشت بەستوو بە چەندان بەڵگەی ئەو تاوانانەی کە داعش دەرحەق بە کوردانی ئیزیدی ئەنجامی داوان ئەو پرسەمان گەیاندوتە دادگای تاوانی نێو دەوڵەتی و ئەکیتی ئەروبای و کومسیونی مافەکانی مرۆڤ لە جنیف و ئەو بەربەستانەشی روون کردەوە کە هاتونەتە پێش بۆ جولاندنی ئەو کەیسە و رایگەیاند کە دوای ئەوەی ولامی دادگای تاوانی نێو دەوڵەتیان پێکەیشتوە لەمەر ئەوەی کە ئەم دادگایە بەهۆی ئەندام نەبووی عێراق ئەو کەیسە بجوڵێنێ لێژنەکەیان بە دوای رێگا چارەی بەدیل دەگەرێت بۆ ناساندنی جینوساید لە دادگای تاوانی نێو دەوڵەتی لە کۆتایی وتەکەیدا وەزیری کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوان چەند پێشنیارێکی خستە روو بۆ کار کردن لەسەر کەیسی جینوساید لەنێوەندە نێو دەوڵەتیەکان گرنگترنیان کار کردن بۆ دروست کردنی داگایەکی تایبەت بە جینوساید هاوشێوەی ئەو داگایەی لە لوبنان بو کوشتنی رەفیق الحریری دامەزرا.............. پاشان لەو کۆنفرانسەو لە دانیشتنی یەکەمدا 4 توێینەوە پێشکەش کران و لە دانیشتنی ئیوارەی ژمارەیەک توێژنەوەی تر پێشکەش کران کە تایبەت بوون بە پرسی جینۆسایدی گەلی کوردستان دەقی وتاری جەنابی وەزیری کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوان بە ناوى خواى گەورە و مێهرەبان -میوانە بەرێزەکان: -رێکخەرانى یەکەمیین کۆنفرانسى زانکۆى ئەربیل: -مامۆستایان و خوێندکارانى خۆشەویست: -ئامادەبووانى بەرێز: سەرەتا بە ناوى خۆم ولیژنەى باڵاى بە جینۆساید ناساندنى کوردانى ئێزیدى و پێکهاتە نەتەوەیى و ئایینەکانى تر و بەناوى وەزارەتى کاروبارى شەهیدان و ئەنفالکراوانى حکومەتى هەرێمى کوردستان، بەخێر هاتنى هەموو لایەکتان دەکەم بۆ یەکەمیین کونفرانسى زانکۆى ئەربیل لە ژێر ناونیشانى (جینۆساید لە دیدى یاساى نێودەوڵەتى) و دەست خۆشى لە سەرۆکى زانکۆ و رێکخەرانى ئەم کۆنفرانسە دەکەم بۆ رێکخستنى کۆنفراسێکى تایبەت لە سەر پرسى جینۆساید. بەرێزان: -پرسى جینۆساید پرسێکى نێودەوڵەتییە وبە گەڕانەوە بۆ مێژوو، دواى هاتنە سەر حوکمى نازییەکان بەسەرکردایەتى (هتلەر) لە ساڵى (1933) و پاشگەزبوونەوەیان لەو ڕێکەوتننامانەى کە لە (جنیف) ئەنجامیان دابوو،تاوانى کۆمەڵکوژى دەستى پێکرد. -لە ساڵى 1941 کاتێک نازییەکان یەکێتى سۆڤێتى پێشووى یان داگیرکرد، قەتڵ و عام و کۆمەڵکوژى سەرتاسەریان ئەنجامدا، لەو وڵاتەدا کە کۆمەڵگاى نێودەوڵەتى هەژاند، تا ئاستێک سەرۆک وەزیرانى ئەو کاتەى بریتانیا(وینستن چرچل)ووتى: (ئێمە لە بەرامبەر تاوانێکین کە ناوى نیە!!!) وە بۆ یەکەم جار لە ساڵى (1944) بیرەمەندى پۆلۆنى (رافاییل لیمکن) ووشەى جینۆسایدى بە کار هێنا. دواتر لە ساڵى (1945 ) لە دادگاى سەربازى نێودەوڵەتى لە (نۆریمبێرگ) ئەو ووشەیان بەکارهێنا، بەڵام نەتەوە یەکگرتووەکان لە دیسەمبەرى ساڵى (1948) ئەم ووشەیەیان بەفەرمى ناساند و بەم شێوەیە پێناسەیان کرد: هەر کارێک کە مەبەستى لە ناوبردنى هەموو یان بەشێک لە کۆمەڵگا، لەسۆنگەى نیشتمان پەروەرى یان ڕەگەزایەتى یان جیاخوازى یان ئاینى ئەنجام بدرێت بە جینۆساید دەژمێرێت. ئەم کۆنفرانسە کۆمەڵێک بەهاو گرنگى خۆى هەیە، لەلایەک وەک کۆنفرانسێکى ئەکادیمى و زانستى، لەلایەکى تریش وەک دەست پێشخەرییەکى نموونەیى لە سەنتەرێکى تایبەت بە پرسى جینۆساید کە بایەخ بە توێژەنەوە و لێکۆلینەوە دەدات. بۆیە لە ناخەوە دەست خۆشى لەم بەرپرسیارێتیە گەورەیە دەکەم و رێزو پێزانینى زۆرمان هەیە بۆ هەموو ئەوانەى لە پێناو سەرخستنى کارەکانى کۆنفرانسەکە ماندووبوون و ماندوو دەبن و داواکارین کە لەمەو دوا هەماهەنگى تەواو لە گەڵ وەزارەتمان ئەنجام بدەن بۆ پرسەکانى جینۆساید وبە ئەنجامى توێژینەوەکانتان خزمەت بە کەسو کارى سەربەرزى قوربانیان و زیان لێکەوتووانى گەلەکەمان بگەیەنن. ئامادەبوانى خۆشەویست: کورد لەچوار پارچەى کوردستان، بەدرێژایى مێژوو روو بەڕووى پەلامارو شاڵاوى جینۆساید بوەتەوە، لە چوارچێوەى ئەو پەلامارو شاڵاوانەشدا، زۆرترین زیانى بەرکەوتوە، ئێمە لە بەشداریمان لە کۆڕو کۆنفرانسە ناوخۆیى و هەرێمایەتى و نێودەوڵەتیەکان و رێکخراوە نا حکومییەکاندا، بە پێى نەخشەو پلانمان لە وەزارەتى کاروبارى شەهیدان و ئەنفالکراوانى حکومەتى هەرێمى کوردستان، ئاماژەمان بە قەبارەو ئاستى زیانەکانى جینۆسایدى گەلى کوردو کوردستان و تەواوى پێکهاتەکانى کردوە، کە بەسەدان هەزار هاوڵاتى لەو چوارچێوەیە بوون بە قوربانى، بەتایبەت قوربانیەکانى پەلامارى شاڵاوەکانى ئەنفال و تاوانەکانى جەنگ و تاوانەکانى دژى مرۆیى لە باشوورى کوردستانى عێراق. بەڕێزان: هەروەک لاى هەمووان ئاشکرایە، بەشێک لەم تاوانانە، لە دواى ساڵى (2003)وە، بە فەرمى لە دادگاى باڵاى تاوانەکانى عێراق وەک تاوانى جینۆسایدو دژى مرۆیى و جەنگ بڕیاریان لە بارەوە دراوە، وەک: -تاوانى دژ بە کوردانى فەیلى و -جینۆسایدى بارزانیەکان و -کیمیاباران و جینۆسایدى هەڵەبجە و -ئەنفال وجینوسایدى 1988 و -زانکۆى سلێمانى لە قەڵادزێ وتەخت کردنى -خاپۆرکردنى سەیدسادق ئەمە سەرەڕاى دۆسیەى چەندین تاوانى تر، کە هێشتا بە کراوەیى ماون و بڕیاریان لە بارەوە نەدراوە،وە لە چوارچێوەى ئەنجامدانى ئەو تاوانانە بە سەدان هەزار هاوڵاتى بوون بە قوربانى و سەدان هەزار ئاوارە بوون، هەزاران گوندو چەندین شاروشارۆچکە خاپوور کران، بە سەدان هەزار دۆنم زەوى و رەزو باخ سوتێنراون، ژێرخانى ئابوورى تێک و پێکدراون و تا ئێستاش کاریگەرى جۆراو جۆرى نەرێنیان بە رێژەیەکى بەرچاو بە جێهێشتووە کە بڕى زیانەکان بە ئامار وداتا لە لایەن وەزارەتمانەوە دراوەتە حکومەتى عێراقى فیدراڵ کە مەزەندە دەکرێت بە بڕى نزیکەى 400 ملیار دینارى عیراقى بەڵام تا ئێستا ئەو قەرەبوە نەکراوەتەوە. بەشداربووانى بەڕێز: لێرەدا باس لە نوێترین تاوانى جینۆسایدو تاوانى دژى مرۆیى و تاوانى جەنگ دەکەم، کە لە سنوورى بەشێک لە ناوچە کوردستانیەکانى دەرەوەى هەرێمى کوردستان و بە دیاریکراوى لە سنوورى دەشتى پارێزگاى موسڵ و قەزاى شەنگال و شارۆچکەکان و گوندەکانى دەوروبەرى لەلایەن دەوڵەتى تیرۆریستى ئیسلامى داعش دژ بە کوردانى ئێزدى و کریستیان و شەبەک و بەشێک لە کاکەییەکان ئەنجامدرا، لە 3-8 ودواتر. کە بە داخەوە بە سەدان کەس لەکوردانى ئێزدى کۆمەڵکوژ کراون و سەدان ژن و منداڵ و گەنج دیل کراون ومامەڵەى نا بەرانبەرییان دژیان ئەنجام دراون،وژمارەیەککەتائێستائاماریتەواولەبەردەستنیەبەکۆمەڵکوژراون. وە بەپێی یاساو رێکارەکانى دادگاى تاوانى نێودەوڵەتى ئەم تاوانانەى داعش بەهەموو پێوەرێک دەچنە چوارچێوەى"تاوانى جینۆساید، تاوانى جەنگ، تاوانى دژى مرۆیى". ئێمە لەلیژنەى باڵا و وەزارەت، کارى زوورو بەڵگەى باشمان گەیاندوەتە دونیاى دەرەوە بە تایبەت دادگاى تاوانەکان لە لاهاى (ICC) ومافى مروڤ لە چنیف ویەکێتى ئەوروپا وپەرلەمانى ئەوروپا وچەند شوینى تر بۆ ناساندنى ئەم کەیسە،بەڵام هەتا ئێستا لێکۆلینەوە لەو بەڵگانە نەکراوە لەبەر ئەوەى عیراق ئەندام نییە لە ICC و چەند رێگایەکى ترمان گرتووەتە بەر کە بۆ ماوەى زیاتر لە ساڵێکە کار بۆ ئەوە دەکەین لە گەڵ رێکخراوانى نێودەوڵەتى بوارى جینۆساید بۆ دامەزراندنى دادگایەکى تایبەتمەند بە کەیسى جینۆساید بە هەماهەنگى لە گەڵ پسپۆران و دادوەران و شارەزایانى نێودەوڵەتى بوارى جینۆساید و پسپۆرانى ناوخۆیى لە بوارى یاسا و جینۆساید، وبۆ ئەم مەبەستە پلان و نەخشە گۆنجاومان داناوە و لەگەڵ لایەنى پەیوەندیدار لە پەرڵەمان و حکومەتى هەرێمى کوردستان گفتوگۆى پێویستمان لەو بارەوە کردووە و پێشوازیشمان لە پسپۆرانى نێودەوڵەتى کردووە و پرۆپۆزەڵى ئەم دادگایە ئێستا ئامادەیە و لە کاتێکى نزیکدا ئاراستەى سەرجەم لایەنە پەیوەندیدارەکانى دەکەین بۆ وەرگرتنى دوا ڕاوبۆچونیان. بەرێزان ئەندامانى کۆنفرانس: چەند پێشنیارێک بۆ کۆنفرانسەکەتان دەخەینە ڕوو هیوادارین لە ڕاسپاردەکانتاندا جێگەى خۆیان بگرن: 1-جەخت کردنەوە بۆ ئەوەى عیراق ببێتە ئەندام لە دادگاى نێودەولەتى تاوانەکان ICC و بەندەکانى نیزامى روما قبول بکات کە ئەو سکاڵا وبەڵگەکان لە مانگى 10ى 2014 پێشکەشیان کراوە کارى لێکۆلینەوەى لەسەربکرێت. 2-داوا بکرێت لە هەر سێ سەرۆکایەتى لە عیراقى فیدرال کە نامەیەک ئاراستەى دادگاى نێودەوڵەتى تاوانەکان بکات بە مەبەستى لیکۆلینەوە لە تاوانەکانى داعش وهەرێمى کوردستان تەخویل بکرێت بۆ جوڵاندنى ئەو کەیسە. 3-داوا بکرێت لە حکومەتى عیراق کە مادەى 132 دەستۆر کە تایبەتە بە قەرەبووکردنەوەى قوربانیانى تاوانەکانى جینوساید جێ بە جێ بکرێت. 4-داوا بکرێت یاسای گۆرەبەکۆمەڵەکان کە بە یاساى ژمارە 5ى 2006 ناسراوە لە هەریمى کوردستان کارى پێبکرێت لە رووى دۆزینەوە و هەڵدانەوە و ناسینەوە و گەرانەوەى رووفاتەکان بۆ کەسو کاریان. 5-ڕێکخستنەوە وکاراکردنى دادگاى باڵاى تاوانەکانى حکومەتى ئیتیحادى و بەشدارى پێ کردنى نوێنەرى کورد لەو دادگایە. لە کۆتاییدا سەرى ڕێز بۆ سەرجەم شەهیدانى جینۆسایدى گەلى کوردستان دادەنوێنین و سڵاو بۆ پێشمەرگە قارەمانەکان دەنێرین. دووبارە هیواى سەرکەوتن بۆ هەموو لایەکتان دەخوازین. محمودى حاجى ساڵەح وەزیرى کاروبارى شەهیدان و ئەنفالکراوانى حکومەتى هەرێمى کوردستان 31-05-2016

ئه‌رشيفى ماڵپه‌ڕى كۆنى وه‌زاره‌ت