العربية | English






        
لیستى سه‌ره‌كى
Skip Navigation Links
ماڵپه‌ڕ
ده‌رباره‌ى وه‌زاره‌تExpand ده‌رباره‌ى وه‌زاره‌ت
هه‌واڵ و چاڵاكیExpand هه‌واڵ و چاڵاكی
ئامار و توێژینه‌وهExpand ئامار و توێژینه‌وه
سكاڵای کەسوکاری شەھیدان
دادگای باڵای تاوانه‌كان
دۆكيۆمێنت
لێژنه‌ى باڵاى جينۆسايد
كتێبخانه‌
گه‌له‌ری‌Expand گه‌له‌ری‌
به‌سته‌ر
په‌يوه‌ندى
مارشی ئه‌نفال
راپۆرتی‌ چالاكییه‌كان

راپۆرتی كاروچالاكییه‌كانی به‌رێوبه‌رایه‌تی گشتی دهۆك له‌ ماوه‌ی شه‌ش مانگی یه‌كه‌می ساڵی 2012


Anfal minister steps up efforts on international recognition of Kurdish genocide during London-Hague visit


هه‌لی دامه‌زراندن لە وەزارەتی کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوان


شوینی گۆرە بەکۆمەلە هەلدراوەکانی عراق لەسەر نەخشەی زیندوی گۆگل


نەخشەی شالاوەکانی ئەنفال
 
نێچیرڤان بارزانی: دەبێ حکوومەتی عێراق قەرەبووی ماددی و مەعنەویی کەسوکاری ئەنفالکراوەکان بکاتەوە


ئێوارەی ئەمڕۆ شەممە ١/٩/٢٠١٨ لە ڕێوڕەسمێکدا بە ئامادەبوونی بەڕێز نێچیرڤان بارزانی سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کوردستان، بەڕێزان وەزیر و بەرپرسانی سیاسی و حکوومی و نوێنەر و کونسولی وڵاتانی بیانی لە ھەرێمی کوردستان و خانەوادە و کەسوکاری شەھیدان و ئەنفالکراوان، ڕێوڕەسمی یادی (٣٠) ساڵەی ئەنفالی دەڤەری بادینان و بەخاکسپاردنی ١٣ ڕوفاتی شەھیدانی ئەنفال لە (قەڵای نزارکێ) لە شاری دھۆک بەڕێوەچوو.

لە ڕێوڕەسمەکەدا دوای پێشکەشکردنی چەند وتەیەک و دانانی تاجەگوڵینەی ڕێزگرتن لەسەر ڕوفاتی ئەنفالکراوان، بەڕێز سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کوردستان وتارێکی پێشکەش کرد, ئەوەی خوارەوە دەقی وتاری سەرۆکوەزیران نێچیرڤان بارزانییە:



کەسوکارێت عەزیزێت ئەنفالکریا،
خەڵکێ خۆڕاگرێ بەھدینا،
مێھڤانێت ھێژا
ھەمی لایەک بخێر بێن بۆ ڤێ ڕێوڕەسمێ...
من دڤێت ب تایبەتی بخێرھاتنا کونسلێت بیانی ئەڤێت د ڤێ مەراسیمێ دا بەشدار بووی، بخێرھاتنا وان بکەین و سوپاسیا وان بکەین کو زەحمەت کێشان و ل ھەڤلێرێ ھاتن ھەتا ڤێرە بۆ بەشداریکرنا ڤێ مەراسیمێ، بخێر بێن

ئەم ڤێ ئێڤارێ ل ڤێرێ کارەساتەکا جەرگبڕ، کارەساتا ئەنفالا بەھدینا ب بیر تینین.   ل ڤی جھی "ل کەلا نزارکێ" بەری (٣٠) سالا تاوانێت دژی مرۆڤاتیێ ب دڕەندەترین شێوە ھاتینە کرن.  باب ل دەڤ زارۆکێت وی ھاتیە ئەشکەنجەکرن‌ و کوشتن.  خوشک و برا و دایک و باب ژێک ھاتینە جوداکرن و ونداکرن.  لێ، کا تاوانکار؟  ئەو، ئەڤرۆکە یێ د زبلدانا دیرۆکێدا‌ و بەھدینا و دھۆک و کوردستان، یا ئازاد و سەرفەرازە.

بەلێ، ئەمێ ل ڤێرە کۆمبووی داکو بیرھاتنا گیانێ پاقژێ ب ھزارا شەھیدا بکەین،  ئەوێت کو دویماھیا تەباخا سالا ١٩٨٨ێ کەفتینە بەر ئێک ژ ھۆڤانەترین تاوانێت د دیرۆکێدا دژی مرۆڤاتیێ دا.  ٢٥ی تەباخێ ھەتا ٦ی ئیلۆنا ١٩٨٨ێ پشتی کو شەڕێ عیراق و ئیرانێ ب دویماھی ھاتی، پێنج فەیلەقێت سەربازی یێت عێراقێ، مەزنترین ئۆپەراسیۆنا سەربازی دژی بەھدینا ئەنجام دا.  ل گوند و دەڤەرێت سنوورێ دھۆک، زاخۆ، ئامێدی و شێخان، خەلکێ دەڤەرێ ژ موسلمان، ئێزدی و مەسیحی کرنە ئارمانج و دەستێ خۆ ژ ھیچ کەسێ نەپاراست.

ئەڤرۆ د ڤێ مەراسیمێ دا من سێ نموونە دیتن، دایکەک کو پێنج کەس ل کوڕێت وێ ھاتینە ئەنفالکرن، برایەک کو پێنج کەس ل خێزانا وان ھاتینە ئەنفالکرن، کچەکا مەسیحی کو تێرەدا تەنھا ل خێزانا وان ئەو یا مای، ئەڤ تاوانە ھەمی ل بەھدینا یێت ھاتیە کرن.

ئەنفالا بەھدینا کو دویماھیا ئۆپەراسیۆنێت ئەنفالا بوو، بەرفرەھترین جوگرافیا ڤەگرت.  (٦٢٠) گوند ببەر کەڤتن، تێدا تاوانێت کۆمەلکوژی، تاوانێت دژی مرۆڤاتیێ و تاوانێت جەنگی ل دژی خەلکێ سڤیلێ بەھدینا ھاتنە ئەنجامدان و چەکێ کیمیایی ل (٧٠) جھێن جودا جودا ھاتە بکارئینان!  ل ھندەک جھا ژی خەلک ھاتە ڕەمیکرن. نێزیکی (٢٥) ھزار مالبات دەربدەر بوون. ب ھزاران ژ وان ئاوارەی تورکیا بوون، ب ھزاران ژی ھاتنە ڕاگوھاستن بۆ دەوروبەرێ ھەولێرێ. ل جێژنیکان و بەحرکێ ھاتنە دۆرپێچکرن.

خەلکێ جامێرێ ھەولێرێ، یێ جێژنیکان و بەحرکێ، خەلکێ وێ دەڤەرێ ب گشتی ھەلوێستەکێ مرۆڤانە و کوردستانیانە یێ مەزن نیشان دا و ب ھەمی شیانێت خۆ ھاریکاریا وان کر و ئەو بێ خودان نەھێلان. ئەڤ جامێریا وان بەرپەڕەکێ گەلەک جوانێ دیرۆکا کوردستانێ یە و چ جارا ناھێتە ژبیرکرن.  ھەتا ھەتا جھێ ڕێز و پێزانین و شانازیێ یە. دڤێ بیرھاتنێدا ئەم جارەکا دی ل ڤێرێ ڕێز و سلاڤ و پێزانینا بۆ خەلکێ ھەولێر، جێژنیکان، بەحرکێ و وان دەوروبەرا دھنێرین، ھەروەسا بۆ پەنابەرێت کورد ل ئەورووپا ژی تنێرین کو وێ دەمێ دەنگ و ھاوارێت ئەنفالکریا ب ھەمی شکلەکێ گەھاندنە جیھانێ.

د وێ تاوانا ھۆڤانەدا ب ھزاران ژ وان شەھید بوون و تەرمێت وان نەھاتنە دیتن. ھەتا نۆکە ژی (٢١) تەرمێت وا شەھیدا کو د گۆڕەکا بکۆمەلدا ھاتینە ڤەدیتن ل ھەولێرێنە. ھێشتا ڕێکارێت پزیشکی و یاسایی بۆ ناسینا وان بدویماھی نەھاتنە.  داخازێ ژ لایەنێت پەیوەندار و کەسوکارێت ئەنفالکریا دکەم کو پێکڤە ھەمی ھەڤکارییەکێ بکەن و ھەمی تێستێت خوینێ و (DNA) یێت پێویست ئەنجام بدەن، داکو بێنە ناسین و ب ڕێز و حورمەتڤە د ڕێوڕەسمەکێدا بۆ بەھدینا بێنە ڤەگوھاستن و بێنە ڤەشارتن. ئەڤڕۆ ژی دگەل ڤێ ڕێوڕەسمێ دێ تەرمێ (١٣) شەھیدێت ئەنفالا بەھدینا ڤەشێرین کو ئەو ژی د گۆڕکا بکۆمەلدا ھاتینە ڤەدیتن.

ئامادەبوویێت ھێژا..
ھەر ژ گرتن و کوشتن و دەربدەرکرنا خوشک و برایێت مە یێت فەیلی، ھەتا دگەھیتە ئەنفالکرنا بارزانیا و کیمیابارانا ھەلەبجە و ئەنفالێت گەرمیان و خۆشناوەتی و بەھدینا، ھەتا تێتە سەر جینۆسایدکرنا خوشک و برایێت مە یێت ئێزدی و کوشتن و دەربەدەرکرنا ھەمی پێکھاتێت ئۆلی و نەتەو‌ی یێت خەلکێ کوردستانێ، ھەمی ئەڤ کارەساتە بەرھەمێت یەک عەقلیەتێ نە. عەقلیەتا کو نەشێت پێکڤەژیانێ، لێبوردەییێ، پڕڕەنگییا ئۆلی و نەتەوی قەبوول بکەت. لێ ب خۆڕاگری و بەرخودانا گەلێ کوردستانێ، ب قەھرەمانیا پێشمەرگێت کوردستانێ، ب ھەمی پێکھاتێت خۆ یێت ئۆلی و نەتەوەییڤە، کوردستان ھەر دێ مینیت و گەلێ کوردستانێ ژی دێ بەردەوام بیت ل ژیانا خۆ.

ھەمی ئەو زولم و زۆر و ھەمی ئەو چەک و ھێرشێت کو دوژمنا ئینایە سەر ڤی وەلاتی، نەشیان گەلێ کوردستانێ و پێکڤەژیانێ، گەلێ کوردستانێ و پڕڕەنگییا وی یا ئۆلی و نەتەوی تێک بدەن.  گەلێ کوردستانێ خۆڕاگر ما و بۆ ھەمیا سەلماند کو گەلەکێ ئاشتیخاز و ژیانخاژ و مرۆڤدۆستە.  بۆ ھەمیا سەلماند کو ھیچ ھێز و چەک و زۆرییەک نەشێت مە و ئاشتیخازیێ، مە و پێکڤەژیانێ ژێک جودا کەت.

بەھدینا خۆشتڤی، بەھدینا ڕەنگین، وارێ پێکڤەژیان و ئارامیێ، بەھدینا پێگیریێ ب یاسایێ و بەرژەوەندیێن بلندێن گەلێ مە، کەلا بەرگری و خۆراگریێ، بەھدینا ھەردەم دەرگەھـ و دلێ وێ ڤەکری بۆ ھەر مرۆڤەکێ قەستا وێ کری، جھێ قەھرەمان و شەھیدا، باشترین نموونەیا پێکڤەژیانێ و ژیانخـازی و ئاشتیخازیا گەلێ کوردستانێ یە.

ئەڤڕۆ ژی، ئێکی ئیلۆنێ (ڕۆژا جیھانی یا ئاشتیێ) د دەمەکـێدا کـو ئـەم ئـێک ژ مەزنترین کارەسات و تاوانێت دژی مرۆڤاتیێ ل ھەمبەر گەلێ کوردستانێ، د دەمەکێدا کو ئەم جینۆسایدکرنا مللەتەکێ ب بیر تینین،  ئەم جارەکا دی پەیاما ئاشتیێ و پێکڤەژیانێ بۆ جیھانێ تنێرین. ئەم مللەتەکێ ئاشتیخازین.  مە دڤێت ئەم ل سەر ئاخا خۆ ئازاد و ب ئاشتی پێکڤە بژین.

د ڕۆژا جیھانی یا ئاشتیێدا ئەم ھەمیا پشتڕاست دکەین کو ھەرێما کوردستانێ وەک ھەرجار دێ مینیت جھێ پێکڤەژیانێ و ئاشتیێ و پەیاما حکوومەتێ و یا کەسوکارێت قوربانیا و یا ھەمی خەلکێ کوردستانێ ژی ئەوە کو پێکڤەژیانا مە ل کوردستانێ دێ بەردەوام بیت.

ھەر د ڤێ بیرھاتنێدا،  من دڤێت داخازێ ژ حکوومەتا عێراقێ بکەم کو ھەمی ئەرکێت خۆ یێت دەستووری، یاسایی و ئەخلاقی بەرامبەر کەسوکار و قوربانی یێت ئەنفالا بجھـ بینیت و ژئالیێ ماددی و مەعنەویڤە، وان قەرەبۆ بکەت. پەرلەمان و حکوومەتا عێراقێ دڤێت پێگیریێ ب بڕیارا دادگەھا بلندا تاوانان یا عێراقێ بکەن کو ئەنفال وەک (جینۆساید، تاوانێت دژی مرۆڤاتیێ و تاوانێت جەنگی) ل قەلەم داینە.

ئەڤێ بڕیارا دادگەھێ و ماددێ (١٣٢) یێ دەستوورێ عێراقێ ژی، حکوومەتا عێراقێ مولزەم دکەت کو قەرەبۆیا دەڤەرێت ئەنفالکری بکەت، ھەروەسا دڤێت ژیانا مالبات و کەسوکارێت قوربانیان دابین بکەت، لێ ھەتا نۆکە عێراقێ نە ئەرکێت خۆ یێ ل دویڤ بڕیارا دادگەھا بلندا تاوانا و نە ژی ئەڤ ماددەیا دەستووری‌ بۆ ھەرێما کوردستانێ جیبجی نەکرینە!

حکوومەت و پەرلەمانێ عێراقێ دڤێت ب جددی خۆ بدەنە بەر ڤێ بەرپرسیاریێ و قەرەبۆیا ماددی و مەعنەوی یا کەسوکار و قوربانیا بێتەکرن.  ھەروەسا دڤێت ئەڤ داخازە بەشەکێ سەرەکی بن ژ دانوستانێت ھەرێما کوردستانێ بۆ پێکئینانا حکوومەتا عێراقێ یا داھاتی و ئێک ژ ئەرکێت ل پێش یێت پەرلەمانتەرێت ھەرێما کوردستانێ بن د پەرلەمانێ نوی یێ عێراقێدا.

کەسوکارێت ھێژا یێت ئەنفالکریا..

حکوومەتا ھەرێما کوردستانێ گەلەک باش ئاگەھداری ڕەوشا ھەوەیە و خزمەتکرنا ھەوە ئێک ژ ئەولەویەتێت حکوومەتێ یە.  دانانا وەزارەتەکێ ب ناڤێ وەزارەتا کاروبارێت شەھیدا و ئەنفالکریا، نـیشانێ گـرنگیدانا حکوومەتێ یە ب ڕەوش و ژیان و پاشەڕۆژا ڤان عەزیزا‌.  ھەتا نۆکە حکوومەتێ چ پێ چێ بوویە، تەخسیری نەکریە!  لێ ئەم باش دزانین ھێشا گەلەک خزمەت ماینە کو تڤیا بۆ ھەوە بێنە کرن و یا کو ھەتا نۆکە ھاتیە کرن، گەلەک ژ وێ کێمترە یا کو مە دڤێت بۆ ھەوە بکەین، چونکی ھوین ھێژایی ھەمی خزمەتەکێنە و لازمە بێتە کرن.

من دڤێت ھەوە پشڕاست بکەم کو چ ژ دەستێ حکوومەتا ھەرێما کوردستانێ بێت، دێ د خزمەتا ھەوەدا بیت.  دگەل حکوومەتا عێراقێ ژی دێ بەردەوام ھەول دەین کو ھوین بێنە قەرەبۆکرن. پشتی بڕیارا پەرلەمانێ عێراقێ کو ماف و شایستەیێت کەسوکارێت ئەنفالکری و شەھیدا دگەل یێت عێراقێ وەکی ئێک لێ بکەن،  لیژنەیەک ل جڤاتا وەزیران یا ھەرێما کوردستانێ یا چێ بووی داکو دگەل بەغدا دانوستانێ بکەن.  ھیڤیدارین بگەھنە ئەنجامەکێ باش بۆ کەسوکارێت شەھید و قوربانیا.

ل سەر ئاستێ ناڤدەولەتی ژی کارەکێ باشتر پێویستە کو ئەنفال و کیمیاباران و گرتن و بێسەروشوینکرنا ب سەدان ھزار ھەڤوەلاتی یێت کوردستانێ وەکی جینۆساید بێنە ناسین.  بۆ ڤێ چەندێ ژی دگەل کەیسێ جینۆسایدکرنا خوشک و برایێت مە یێت ئێزدی، حکوومەتا ھەرێما کوردستانێ دێ بەردەوام بیت و دێ ھەمی ھەولا دەت کو دادگەھێت ناڤدەولەتی ڤان کەیسا وەکی  جینۆساید بناسن داکو ڕێ ل بەر دوبارەبوونا کارەساتێت ھۆسا ل دژی مللەتێن دی بێتە گرتن.

ئامادەبوویێت ھێژا،
خەلکێ خۆڕگرێ بەھدینا..

من ھندەک جارا گوھـ لێ دبیت کو دھۆک، یان ژی بەھدینا یا ھاتیە پشتگوھئێخستن.  دھۆک و بەھدینا ھەردەم سەنگەرەکێ ئاسێ بوویە ل ھەمبەر دوژمنا و دێ ھەردەم ئەو سەنگەر مینیت یێ کو ئەم پشتا خۆ پی ڕاست دکەین.  ئەز ھەوە پشتڕاست دکەم کو دھۆک و بەھدینا ھەردەم د دلێ مەدانە. ئەز ھەوە پشتڕاست دکەم کو ڕۆژێت سەخت و دژوار دەرباس بوون و ڕۆژێت گەش ل ھیڤیا مـەنە. چ جارا ھەلوێستێت ھەوە یێت ڕۆژێت تەنگ ناھێنە ژبیرکرن. خەبات و خۆڕاگرییا ھەوە و باژێرێت دی یێت کوردستانێ ڕێ ل بەر پاشەڕۆژەکا گەش و ڕۆھن بۆ مللەتێ مە ڤەدکەن.

ئەم ڤان ڕۆژا د دەمەکێ نازک و ھەستیاردا دژین. ئێکڕێزی و ئێکگرتنا مە تاکە کلیلا دەرگەھێ پاشەڕۆژەکا گەش و سەرفەرازە.  مە دۆزەکا ڕەوا یا ھەی، ئەم ئامادەینە بۆ ھەمی ئەگەرا و چەوا ئەم بەرێ سەرکەفتینە،‌  ئەڤڕۆ ژی دێ سەرکەڤین. ئەم ژ ئاشتیێ و دیالۆگێ حەز دکەین و ئەم ڤێ ڕێکێ ژ ھەر ڕێکەکا دی باشتر دبینین بۆ چارەسەرکرنا ھەمی کێشە و ئاریشەیێن کوردستانێ، لێ د ھەمان دەمدا ئەم ئامادەینە بەرەڤانیێ ژ دەستکەفتێن خۆ بکەین. ئەم پێکڤە بھێزین و دێ ھەر پێکڤە مینین ل کوردستانێ.

ل دویماھیێ، سلاڤ و دروود بۆ گیانێ پاقژێ شەھیدا، شەھیدێت ئەنفالا و ھەمی ئەو شەھیدێت بۆ بەرگریکردن ل خاکا کوردستانێ گیانێ خوە کریە قوربانی.
ھوین ھەمی ب خێر ھاتن.
گەلەک سپاس.  ئێڤار باش.
زۆر سپاس


ئه‌رشيفى ماڵپه‌ڕى كۆنى وه‌زاره‌ت